Waarom het openen van Hormuz zoveel moeilijker is dan het klinkt

In dit artikel:

Een snelle terugkeer van normaal scheepvaartverkeer door de Straat van Hormuz lijkt voorlopig onwaarschijnlijk. De vaarroute blijft gevaarlijk door naar schatting tachtig Iraanse zeemijnen bij belangrijke scheepvaartroutes. Sinds het mislukken van een tijdelijk bestand tussen Iran en de Verenigde Staten zijn bovendien opnieuw schepen aangevallen, ook in de Omaanse wateren. Schepen die de mijnengebieden willen ontwijken, moeten dichter langs de kusten van Iran of Oman varen. De Amerikaanse marine biedt aan de Omaanse kant beperkte bescherming.

Iran stelt dat commerciële schepen vooraf toestemming van Teheran moeten vragen en dat alleen de doorgang door Iraanse territoriale wateren is toegestaan. Voor rederijen is dat riskant: een verzoek om toestemming kan worden opgevat als erkenning van Iraans gezag over de passage. Ook kunnen eventuele betalingen in strijd zijn met Amerikaanse sancties.

Teheran wil bovendien invloed houden op het toekomstige beheer van de zeestraat en ziet inkomsten in zogenoemde maritieme diensten. Volgens de bron werd vóór het tijdelijke bestand soms informeel tot 2 miljoen dollar voor een passage gevraagd. Iran koppelt een volledige heropening daarnaast aan eisen zoals het vertrek van Amerikaanse troepen, het opheffen van sancties, compensatie voor oorlogsschade en een einde aan aanvallen op door Iran gesteunde groepen.

De kern van het conflict is de juridische zeggenschap over Hormuz, die tussen Iran en Oman ligt. Het VN-Zeerechtverdrag beschermt vrije doorvaart door internationale zeestraten en staat geen heffing voor alleen passage toe. Iran heeft het verdrag wel ondertekend maar niet geratificeerd; de VS zijn geen partij, maar beschouwen vrije doorvaart als internationaal gewoonterecht. Iran beroept zich juist op nationale veiligheid om beperkingen op te leggen. Een akkoord moet daarom niet alleen mijnen en aanvallen aanpakken, maar ook bepalen wie de regels en eventuele kosten vaststelt.