Waarom de VAE en Saoedi-Arabië uit elkaar groeien
In dit artikel:
De VAE hebben bekendgemaakt dat ze het oliekartel OPEC verlaten, een stap die volgens energieminister Suhail Al Mazrouei moet helpen sneller en zelfstandiger te reageren op de verstoringen door de oorlog met Iran. Achter die beslissing schuilt echter een diepgaander scheurtje in de relatie met buurland Saoedi-Arabië: een groeiende rivaliteit op politiek, militair en economisch vlak.
Al decennia delen de twee Golfstaten veel belangen — dynastieke regimes die olie-inkomsten gebruiken om binnenlands draagvlak te verzekeren en internationaal gewicht te vergroten, en beiden nauwe banden met de Verenigde Staten. Toch zijn de afgelopen jaren de meningsverschillen over strategische keuzes en operationele zaken steeds scherper geworden. Binnen OPEC liepen Abu Dhabi en Riyad vaak tegen elkaar aan bij de vraag of olieproductie moest worden beperkt (ten behoeve van hogere prijzen) of juist verhoogd om investeringen terug te verdienen. De VAE zeggen dat de trage, collectieve besluitvorming van het kartel in tijden van oorlog en marktonrust onbruikbaar is en willen meer bewegingsruimte, met het oog op een verwachte stijging van de vraag zodra de Straat van Hormuz weer veilig is.
Politiek en militair blijken de verschillen eveneens groot. Beide landen zien Iran als de belangrijkste bedreiging, maar kiezen voor uiteenlopende antwoorden. De VAE hebben de laatste tijd een hardere, directere koers gekozen — ook uit zorg om hun positie als handels- en financieel knooppunt — en stonden open voor deelname aan acties om de navigatie in de Hormuz weer te garanderen. Saoedi-Arabië daarentegen zoekt vooral diplomatieke de-escalatie en houdt zich terug van directe militaire escalatie.
De concurrentie beperkt zich niet tot veiligheidsvraagstukken. Economisch wedijveren Abu Dhabi en Dubai met Riyad om het regionale zakelijke centrum te worden. De VAE hebben een voorsprong door een fijnmazig zakelijk klimaat, lage belastingen en liberale leefregels die internationale bedrijven en vermogende expats aantrekken. Saoedi-Arabië probeert die positie in te nemen met sociale en economische hervormingen en een offensief om investeringen en talent aan te trekken.
Ook in conflictsituaties als Jemen en Soedan zijn de twee landen elkaar steeds vaker tegengekomen: wederzijdse beschuldigingen over steun aan tegengestelde facties hebben geleid tot parallelle interventies en in enkele gevallen zelfs tot directe confrontaties. Dat alles maakt duidelijk dat het OPEC-vertrek niet louter om olieproductie draait, maar deel is van een bredere koerswijziging in de Golf, waarin de VAE hun onafhankelijkheid willen vergroten en Riyad probeert zijn leidende rol te behouden. Mogelijke consequenties zijn grotere volatiliteit op de oliemarkt en een hertekening van regionale invloedssferen.