Cuba zit zonder olie: kan het communistische regime overleven?
In dit artikel:
De arrestatie van de Venezolaanse president Nicolás Maduro door Amerikaanse Special Forces op 3 januari heeft in Washington en op het eiland Cuba de angst aangewakkerd dat Cuba het volgende doelwit van Amerikaanse druk kan worden. Het Caribbean-eiland zit in 2026 midden in een ernstige energiecrisis: door jarenlange sancties en het wegvallen van Venezolaanse olie zijn de voorraden diesel en stookolie vrijwel uitgeput, waarschuwde de Cubaanse energieminister op 13 mei. Die brandstoffen zijn cruciaal voor het draaiende houden van elektriciteitscentrales en het transport van voedsel en hulpgoederen.
De huidige noodsituatie heeft diepe wortels. Sinds Hugo Chávez in 1999 de banden met Cuba verstevigde, stuurde Venezuela dagelijks grootschalige gesubsidieerde olieleveringen—meer dan 100.000 vaten per dag—terwijl Cuba medische teams en politieke steun leverde. Na Chávez’ dood zette Nicolás Maduro die ruilrelatie voort, maar zijn gevangenneming eerder dit jaar leidde vrijwel direct tot het opdrogen van die levenslijn. Tegelijk zet de VS via sancties en dreigementen landen die olie aan Cuba zouden leveren onder druk, waardoor veel traditionele partners afhaken.
De gevolgen zijn zichtbaar in het dagelijkse leven: landelijk terugkerende stroomstoringen van uren tot dagen, brandstofrantsoenen, tijdelijke sluiting van toeristische resorts en beperkingen voor vliegtuigmaatschappijen. Sociale onrust groeit; recentelijke protesten in steden als Havana en gewelddadige rellen in Morón benadrukken de spanningen. De VN waarschuwt dat een humanitaire crisis dreigt omdat brandstoftekorten de distributie van voedsel en basisvoorzieningen blokkeren.
Een handvol landen biedt beperkte hulp. China, Brazilië en Mexico hebben voedsel en humanitaire steun geleverd of toegezegd. Eind maart arriveerde een Russische tanker met ongeveer 730.000 vaten olie, wat korte verlichting bracht, maar bij een verbruik van zo’n 100.000 vaten per dag was die voorraad snel opgebruikt. Sinds begin april is weinig nieuwe aanvoer gemeld, waardoor de perspectieven somber blijven.
Politiek zijn de VS onder president Trump en minister Marco Rubio vastbesloten regime change in Cuba te bewerkstelligen. Rubio, van Cubaanse afkomst en invloedrijk binnen de Republikeinse Partij, heeft hardnekkig aangedrongen op strengere sancties en het onder druk zetten van regionale partners om samenwerkingen—zoals Cubaanse medische missies—te staken. Die aanpak heeft al geleid tot diplomatieke breuken in de regio; Ecuador en Costa Rica beëindigden onlangs hun betrekkingen met Havana. Binnenlandse politiek speelt ook mee: Cubaanse Amerikanen zijn een invloedrijke kiesgroep in Florida.
Voor de VS zijn de risico’s groot: een instorting van Cuba kan een nieuwe migratiegolf richting Florida uitlokken—de Mariel-bootcrisis van 1980 illustreert dat potentieel—en regionale ontwrichting veroorzaken. Daarnaast blijft onduidelijk hoe China en Rusland zouden reageren op een snelle politieke omwenteling in hun historische bondgenoot in het westelijk halfrond.
Officieel erkende Havana op 13 maart dat er besprekingen lopen met Washington; Amerikaanse functionarissen hebben contact gehad met invloedrijke personen binnen Cuba, waaronder Raúl Guillermo Rodríguez Castro, die banden zou hebben met GAESA, het door het leger gecontroleerde conglomeraat dat veel van de economie beheerst. Onderhandelingen verlopen stroef: CIA-directeur John Ratcliffe reisde op 14 mei naar Cuba voor overleg. Als blijk van bereidheid heeft Cuba enkele politieke gevangenen vrijgelaten en economische hervormingen aangekondigd—zoals het toestaan van investeringen vanuit de diaspora en meer ruimte voor particuliere brandstofimport—maar Washington ziet dat nog als onvoldoende zolang de politieke top onaangetast blijft.
Kortom: Cuba balanceert tussen interne ontwrichting door acute energie- en voedselschaarste en toenemende internationale druk. Zonder substantiële en duurzame brandstofleveringen of een doorbraak in de gesprekken met de VS dreigt zowel een humanitaire ramp als verdere geopolitieke escalatie.